Pedagog specjalny

ZASADY I GRANICE

Dzieci potrzebują odnaleźć w swoich rodzicach

nie równoprawnych kolegów, ale dojrzałych i dorosłych ludzi

P.Pellegrino

Rodzice chyba zapomnieli, iż dzieci bardziej niż czegokolwiek innego

potrzebują zasad życia, które jasno ustalają, co jest dobre, a co złe.

R.Coles

Wpływ zasad i granic na rozwój dziecka

Stawianie granic i zasad, to inwestycja w przyszłość naszych dzieci. Pozwala im lepiej zrozumieć siebie i świat, którego są częścią. Dla dzieci, które rozumieją granice i panujące zasady, łatwiejsze jest znalezienie swojego miejsca w społeczności, a także potrafią szanować innych ludzi. Zamiast zastanawiać się, co wolno, a czego nie, zapytajmy: „Na czym mi, jako rodzicowi, zależy i jakie to ma konsekwencje dla mojego dziecka?”.

Aby wprowadzić skuteczne zasady, warto rozważyć kilka istotnych elementów:

• Jasność komunikacji:Zasady powinny być wyraźnie określone i zrozumiałe dla dziecka. Starajmy się używać prostego i zrozumiałego języka.
• Konsekwencja:Trzymanie się ustalonych reguł jest istotne. Jeśli zasady będą nagminnie łamane bez reakcji, dziecko straci zaufanie i poczucie bezpieczeństwa.
• Włączanie dziecka w proces ustalania zasad:Dzieci są bardziej skłonne do przestrzegania zasad, które miały wpływ na ustalenie. Rozmowy na temat granic mogą pozytywnie wpłynąć na ich poczucie odpowiedzialności.
• Wzmacnianie pozytywnych zachowań:Ważne jest, aby zauważać i nagradzać dziecko za przestrzeganie zasad. Pochwały mogą przyczyniać się do utrwalenia pożądanych postaw.

Nieodłącznym elementem wprowadzania zasad jest umiejętność radzenia sobie z emocjami. Dzieci reagują na sytuacje w sposób instynktowny, dlatego warto nauczyć je również, jak wyrażać swoje uczucia w odpowiedni sposób. Proste techniki, takie jak:

• Umożliwienie słownego wyrażania emocji:Zachęćmy je, by mówiły o tym, co czują, zamiast reagować krzykiem lub płaczem.
• Ustalanie jasnych oczekiwań:Dzieci powinny wiedzieć, co jest dozwolone, a co nie, oraz jakie będą konsekwencje złamania zasad.

Porozmawiaj o sytuacji –                   Współpraca w rozwiązywaniu problemu buduje zaufanie.

Wyjaśnij konsekwencje –                   Pomaga to zrozumieć związki przyczynowo -skutkowe.

Daj czas na refleksję –                       Umożliwia przemyślenie zachowania i naukę z doświadczeń.

Rola zasad w kształtowaniu charakteru dziecka

Kluczowe aspekty wpływu zasad na charakter dziecka:

• Bezpieczeństwo:Dzieci potrzebują wiedzieć, jakie zachowania są akceptowalne, a jakie nie. To poczucie bezpieczeństwa sprzyja zdrowemu rozwojowi.
• Samodyscyplina:Ustanowienie zasad uczy dzieci, jak regulować swoje zachowanie w różnych sytuacjach. Samodyscyplina jest kluczowa w dążeniu do celów.
• Społeczna interakcja:Przestrzeganie zasad wspiera umiejętności współpracy i radzenia sobie w grupie.
• Osobista odpowiedzialność:Zasady pomagają w nauczaniu dzieci, że ich działania mają konsekwencje, co jest fundamentalne w rozwoju etyki i moralności.

Warto także zwrócić uwagę na to, jak zasady są wprowadzane. Powinny być one jasno określone, ale także elastyczne, aby nie tłumiły indywidualności dziecka. Współpraca z dzieckiem w ustalaniu zasad może być korzystna i pozwala na większą ich akceptację.

Przykłady zasad, które mogą wspierać rozwój charakteru dziecka:

Używanie „proszę” i „dziękuję”-                  Rozwija empatię i szacunek do innych.

Podział zabawek z innymi dziećmi-              Nauka dzielenia się i współpracy.

Obowiązki w domu-                                     Odpowiedzialność i poczucie przynależności.

Pamiętajmy, że kształtowanie charakteru dziecka, to proces, który wymaga czasu i zaangażowania. Wprowadzenie jasnych zasad i granic jest fundamentem, na którym możemy budować pozytywne cechy charakteru.

Dlaczego granice są kluczowe dla bezpieczeństwa emocjonalnego?

Granice pełnią rolę niezbędnej struktury, która pozwala dziecku zrozumieć, czego można się spodziewać w różnych sytuacjach i jakie są oczekiwania rodziców. Dzięki temu dzieci mają możliwość rozwijania poczucia bezpieczeństwa oraz stabilności w codziennym życiu. Warto zauważyć, że granice pomagają dzieciom w kształtowaniu ich własnych emocji oraz relacji z innymi. Spójna i jasna komunikacja dotycząca zasad buduje zaufanie, co jest kluczowe dla zdrowego rozwoju psychicznego.

• Ochrona przed niepewnością:Wyznaczenie granic dostarcza dzieciom jasno określonych ram, dzięki czemu czują się bezpieczniej w zmieniającym się świecie.
• Pomoc w nauce samoograniczenia:Granice uczą dzieci, jak kontrolować swoje impulsy i podejmować wybory zgodnie z określonymi regułami.
• Wsparcie w rozwoju empatii:Kiedy dzieci uczą się granic innych, rozwijają umiejętność zrozumienia emocji i potrzeb innych ludzi.

Korzyści wynikające z granic:                                                       Przykłady granic:

Bezpieczeństwo emocjonalne                                               Ograniczenia czasowe na zabawę

Lepsze zrozumienie norm społecznych                                Reguły dotyczące zachowania w gronie             rówieśników

Rozwój umiejętności rozwiązywania konfliktów                Zasady dotyczące dzielenia się                                                                                          zabawkami

Różnica między zasadami, a zakazami

Zasady to wytyczne, które pomagają dziecku zrozumieć, jak powinno się zachowywać w różnych sytuacjach. Stanowią one ramy, w których dziecko może eksplorować świat, a jednocześnie czuje się bezpiecznie.

Oto kilka cech zasad:

• Wspierają rozwój– Zasady uczą samodyscypliny i odpowiedzialności.
• Stwarzają poczucie bezpieczeństwa– Dzięki zasadom dzieci wiedzą, czego się spodziewać.
• Promują wartość współpracy– Dzieci uczą się, jak dążyć do wspólnego celu.

Zakazy mogą być postrzegane jako ograniczenia, które mają na celu ochronę dziecka przed niepożądanymi zachowaniami.

Chronią przed szkodą –         Zakazy są konieczne, by zapewnić bezpieczeństwo dziecka.

Utrudniają zrozumienie –      Dzieci mogą nie zawsze rozumieć powody zakazów.

Mogą prowadzić do oporu – Zbyt restrykcyjne zakazy mogą wywołać bunt u dzieci.

Zasady                                                                                              Zakazy

Uczą oczekiwań                                                                    Ustalają granice

Wzmacniają pozytywne emocje                                           Mogą budzić negatywne uczucia

Budują zaufanie                                                                    Wzmacniają poczucie zagrożenia

Inspirują do działania                                                           Ograniczają swobodę

Techniki skutecznego komunikowania zasad dziecku

• Prostota i przejrzystość:Używaj prostego i zrozumiałego języka. Dzieci najlepiej przyswajają informacje, gdy są one jasne i zwięzłe. Unikaj skomplikowanych sformułowań.
• Przykłady i ilustracje:Posługiwanie się konkretnymi przykładami oraz sytuacjami z życia codziennego pomoże dziecku lepiej zrozumieć, co oznaczają ustanowione zasady.
• Powtarzalność:Regularne przypominanie zasad i ich konsekwencji jest kluczowe. Dzieci uczą się przez powtarzanie, więc nie bój się wracać do omawiania zasad w różnych sytuacjach.
• Zachęty do dialogu:daj dziecku możliwość zadawania pytań. Wspólna rozmowa o zasadach pozwala na rozwianie wątpliwości i lepsze zrozumienie oczekiwań.
• Stosowanie wizualnych pomocy:Używanie plakatów, rysunków lub tabel może pomóc dzieciom lepiej przyswoić zasady. Wizualizacja informacji sprawia, że są one bardziej atrakcyjne i łatwiejsze do zapamiętania.

Przykłady zasad które warto wprowadzić w życiu codziennym

• Regularne godziny posiłków:Ustalając stałe pory jedzenia, dzieci uczą się odpowiedzialności oraz planowania dnia.
• Obowiązki domowe:Próba wprowadzenia prostych obowiązków, takich jak sprzątanie własnych zabawek czy pomoc w kuchni, kształtuje poczucie odpowiedzialności.
• Czas na naukę:Ustalając porę przeznaczoną na naukę, rozwijamy umiejętności organizacyjne i zachęcamy do samodyscypliny.
• Czas offline:warto ustalić zasady dotyczące korzystania z urządzeń elektronicznych, aby dzieci mogły spędzać czas na świeżym powietrzu czy z bliskimi.
• Kultura osobista:Wdrożenie zasad takich jak „proszenie o pomoc” czy „dziękowanie” rozwija empatię i szacunek do innych.
• Przestrzeń prywatna:Tworzenie przestrzeni, w której dzieci mogą być same ze swoimi myślami, pozwala im zrozumieć, jak ważne jest dbanie o swoje emocje.

Kiedy i jak wprowadzać zmiany w ustalonych zasadach

• Obserwacja i analiza– zanim zdecydujesz się na zmianę zasad, warto przyjrzeć się zachowaniom dziecka oraz temu, jak funkcjonują obecne zasady. Zrozumienie, jakie regulacje przynoszą efekty, a które nie działają, jest kluczowe.
• Dialog z dzieckiem– w miarę możliwości angażuj dziecko w dyskusję na temat zasad. Zadawaj pytania, aby poznać jego punkt widzenia i zrozumieć, jak się czuje w kontekście obecnych reguł.
• Edukacja o przyczynach zmian– upewnij się, że dziecko rozumie, dlaczego zmieniają się zasady. Przedstaw mu argumenty w sposób dostosowany do jego wieku, aby mogło zrozumieć korzyści płynące z nowych regulacji.
• Stopniowe wprowadzenie zmian– najlepiej nie wprowadzać nagłych i drastycznych zmian. Stopniowe wprowadzanie modyfikacji pozwala dziecku przystosować się do nowej rzeczywistości.

Konsekwencje łamania zasad

Konsekwencje łamania zasad mogą przejawić się na różne sposoby:

• Osłabienie autorytetu rodziców – dziecko może zacząć kwestionować zasady, które wcześniej były dla niego pewne.
• Problemy w relacjach międzyludzkich – brak granic często powoduje trudności w nawiązywaniu przyjaźni i utrzymywaniu zdrowych relacji z rówieśnikami.
• Ograniczenie samodyscypliny – w dłuższym okresie łamanie zasad może prowadzić do braku umiejętności samodzielnego podejmowania decyzji.

Aby uniknąć wspomnianych konsekwencji, warto stosować jasno określone zasady. Oto kilka kroków, które można podjąć:

• Definiowanie zasad– zasady powinny być zrozumiałe dla dziecka i jasno sformułowane.
• Konsekwencja w ich stosowaniu– rodzice muszą być konsekwentni w egzekwowaniu zasad, aby dziecko rozumiało, że każde złamanie reguły wiąże się z określoną konsekwencją.
• Rozmowa o konsekwencjach– warto regularnie tłumaczyć dziecku, jakie konsekwencje niosą ze sobą jego decyzje i działania.

Znaczenie konsekwencji w kształtowaniu zachowań

• Wzmocnienie granic:kiedy dzieci doświadczają konsekwencji swoich działań, lepiej rozumieją, jakie granice są dla nich ustalone. To daje im poczucie bezpieczeństwa.
• Rozwijanie umiejętności decyzyjnych:Konsekwencje pomagają dzieciom zrozumieć, że ich wybory mają realny wpływ na otaczający świat. Młody człowiek zaczyna myśleć przed podjęciem decyzji.
• Uświadamianie wartości:Kiedy dzieci widzą, jakie konkretne działania prowadzą do negatywnych konsekwencji, mają szansę zrozumieć wartość uczciwości, szacunku i empatii.
• Budowanie samokontroli:Konfrontacja z konsekwencjami może nauczyć dzieci, jak radzić sobie z emocjami, takimi jak frustracja czy złość, co jest kluczowe w ich dalszym życiu.

Rodzaj zachowania                                                             Konsekwencja

Nieposłuszeństwo                                                      Ograniczenie czasu na zabawę

Brak odrobionej pracy domowej                               Obniżona przyjemność z rozrywki

Używanie wulgaryzmów                                          Rozmowa o szacunku do języka

Pomoc w domu                                                         Pochwała i więcej czasu na zabawę

Konsekwencje powinny być nie tylko reakcją na zachowanie, ale także szansą na naukę. Ważne jest, aby rozmawiać z dzieckiem o tym, co mogło być zrobione inaczej oraz jakie alternatywne działania byłyby lepsze. W ten sposób dziecko nie tylko zdaje sobie sprawę z błędu, ale także ma możliwość naprawy i rozwoju. Taka interakcja buduje zaufanie i wzmacnia więź między rodzicem a dzieckiem.

Wzmacnianie pozytywnych zachowań poprzez nagrody

Warto wprowadzić różnorodne formy nagród, dostosowane do wieku i potrzeb malucha. Przykłady to:

• Nagrody fizyczne:naklejki, drobne zabawki, które są przyjemnością samą w sobie.
• Nagrody emocjonalne:pochwały, uściski czy specjalny czas spędzony razem. To doskonały sposób na podkreślenie, że doceniamy wysiłek dziecka.
• Wyjątkowe przywileje:możliwość wyboru kolacji, czasu na ulubioną grę czy wspólnego oglądania filmu. Takie nagrody motywują do pozytywnych działań.

Jak dostosować zasady do wieku i etapu rozwoju dziecka?

• Znajomość etapów rozwoju:Ważne jest, aby zrozumieć, jakie umiejętności oraz potrzeby mają dzieci w różnych fazach swojego rozwoju. Każdy wiek niesie ze sobą unikalne wyzwania i możliwości.
• Proste zasady dla najmłodszych:Dla maluchów warto wprowadzać zasady, które będą jasne i zrozumiałe. Dobrze sprawdzają się proste komunikaty, takie jak „Nie dotykaj” lub „Czekaj na swoją kolej”.
• Komunikacja z dziećmi w wieku przedszkolnym:W tym okresie warto zainwestować w wyjaśnianie motywów, które stoją za zasadami. Dzieci zaczynają rozumieć związki przyczynowo- skutkowe, co ułatwia im akceptację reguł.
• Współpraca z dziećmi w wieku szkolnym:Starsze dzieci mogą być bardziej zaangażowane w proces ustalania zasad. Warto przeprowadzać dialogi, aby zrozumiały, dlaczego pewne zasady są ważne.
• W młodzieży poszukiwanie autonomii:W tym okresie dzieci zaczynają kwestionować zasady. Kluczowe jest, aby znaleźć równowagę między granicami a pozwoleniem na większą swobodę, co pomoże w budowaniu ich samodzielności.

Rola rodziców jako wzorców do naśladowania

Ważne jest, aby być świadomym własnych działań i reakcji, ponieważ:

• Wzorce zachowań:Dzieci naśladują rodziców – od sposobu reagowania w trudnych sytuacjach, po podejście do relacji z innymi ludźmi.
• Emocje:Rodzice, którzy potrafią zdrowo zarządzać swoimi emocjami, uczą dzieci, jak radzić sobie z własnymi uczuciami.
• Komunikacja:Sposób, w jaki rodzice komunikują się ze sobą i z dziećmi, kształtuje umiejętności interpersonalne maluchów.

Ustalając zasady i granice, warto wykazać się konsekwencją i jasno definiować oczekiwania. W tablecie poniżej przedstawiamy kilka przykładów, jak różne zachowania rodziców mogą wpływać na dzieci:

Rodzicielskie Zachowanie               Potencjalny Wpływ na Dziecko

Okazywanie empatii                          Dziecko uczy się zrozumienia i troski wobec innych.

Ustalanie zasad                                  Dziecko zdobywa poczucie bezpieczeństwa i zrozumienie granic.

Przykład zdrowego stylu życia          Dziecko rozwija pozytywne nawyki żywieniowe i                                                                     aktywność fizyczną.

Komunikacja z dzieckiem o granicach i ich znaczeniu

Przy rozmowie o granicach, pomocne mogą być następujące wskazówki:

• wyjaśnij motywacje:Dzieci często pytają „dlaczego?”. Odpowiedzi powinny być jasne i zrozumiałe, na przykład: „Nie możesz biegać po ulicy, ponieważ chcę, abyś był bezpieczny”.
• Używaj prostego języka:Dopasuj sposób komunikacji do wieku dziecka, aby mogło łatwiej zrozumieć przekazywane informacje.
• angażuj w rozmowę:Zachęć dziecko do wyrażenia swoich myśli i uczuć na temat wprowadzanych granic. Może to być dobra okazja do nauki umiejętności komunikacyjnych.

Jak uniknąć pułapek w egzekwowaniu zasad?

• Bądź konsekwentny:Wprowadzając zasady, istotne jest, aby były one stosowane w sposób stały. Konsekwencja pomaga dziecku zrozumieć, czego się od niego oczekuje.
• Unikaj nadmiernej surowości:Warto zastosować elastyczność w zakresie zasad, które są mniej istotne. Zbyt rygorystyczne egzekwowanie może prowadzić do oporu ze strony dziecka.
• Słuchaj dziecka:Dobrze jest wprowadzić dialog na temat zasad. Daj dziecku możliwość wypowiedzenia się, co powinno pomóc w budowaniu zaufania i zrozumienia.
• Przykładaj wagę do małych sukcesów:Zamiast koncentrować się tylko na zasadach, doceniaj, gdy dziecko przestrzega reguł. To zbuduje pozytywną atmosferę.
• Asertywność zamiast agresji:W sytuacji, gdy zasady są łamane, ważne jest, aby reagować asertywnie, a nie agresywnie. Komunikacja oparta na zrozumieniu przynosi lepsze rezultaty.

Efektywne komunikowanie się z dzieckiem to kluczowy element wychowania.

Umiejętność słuchania to nie tylko kwestia zrozumienia, ale także nawiązywania głębszej relacji. Oto kilka ważnych wskazówek, jak skutecznie słuchać dziecka:

• Zachowaj pełną uwagę– Kiedy dziecko mówi, staraj się nie rozpraszać, odłóż telefon i skup się na nim.
• Używaj otwartych pytań– Pytania, które wymagają bardziej szczegółowej odpowiedzi, pomagają zrozumieć uczucia dziecka.
• Potwierdzaj uczucia– dzieci potrzebują wiedzieć, że ich emocje są ważne. Możesz to zrobić, powiedziawszy: „Rozumiem, że czujesz się smutny”.
• Unikaj osądów– Daj dziecku przestrzeń na wyrażenie swoich emocji bez obawy przed krytyką.
• Odwzajemniaj się– Podziel się własnymi przemyśleniami na temat tego, co mówi dziecko. To pomoże mu poczuć się ważnym uczestnikiem rozmowy.

Znaczenie współpracy między rodzicami w wychowaniu dziecka

Wychowanie dziecka to nie tylko zadanie jednego rodzica, ale proces, w który powinni aktywnie zaangażować się obydwoje. Współpraca między rodzicami ma kluczowe znaczenie, ponieważ zapewnia dziecku spójność i bezpieczeństwo w codziennym życiu. Kiedy rodzice działają jako zespół, mogą skuteczniej wprowadzać zasady i granice, co przekłada się na lepsze zrozumienie przez dziecko otaczających go norm i wartości.

Jednym z najważniejszych aspektów współpracy jest komunikacja. Otwarty dialog pomiędzy

rodzicami ułatwia wymianę myśli na temat tego, co działa, a co nie. Przyjmując wspólne

podejście do wychowania, rodzice mogą unikać sprzeczności, które mogą wprowadzać

dezorientację u dziecka. Oto kilka kluczowych kwestii, które warto omówić:

• Wartości, które chcemy przekazać dziecku
• Opinie na temat dyscypliny i konsekwencji
• Granice dotyczące czasu spędzanego na zabawie i nauce
• Reakcje na konkretne zachowania dziecka

Rodzice powinni również być świadomi, że ich zachowania są wzorcami do naśladowania.

Kiedy oboje działają spójnie, dziecko łatwiej przyswaja zasady. Niemniej, różnice w

podejściu do wychowania mogą być korzystne, o ile są omawiane w duchu współpracy. Warto

zatem zorganizować spotkania, podczas których rodzice mogą dzielić się swoimi

doświadczeniami i pomysłami.

Aspekt                                                                       Korzyści

Spójność w zasadach                                                Dziecko czuje się bezpieczniej i pewniej.

Różnorodność podejść                                              Dziecko uczy się elastyczności i adaptacji.

Lepsze zrozumienie potrzeb dziecka                        Rodzice wspierają się nawzajem w rozwoju dziecka.

Współpraca między rodzicami w wychowaniu dziecka nie kończy się na ustaleniu zasad. Ważne jest również regularne monitorowanie ich wdrażania oraz wspólne świętowanie postępów. Dzieci, które widzą, że ich rodzice są zjednoczeni we wspólnych celach, wykazują większą akceptację granic oraz zasad, co znacznie ułatwia wychowanie.

Wprowadzenie zasad i granic w wychowaniu dziecka to proces, który wymaga cierpliwości, zrozumienia i konsekwencji. Pamiętajmy, że każdy maluch jest inny, więc elastyczność w podejściu oraz umiejętność dostosowania się do jego indywidualnych potrzeb są kluczowe. Ostatecznie celem naszych działań jest nie tylko nauka przestrzegania reguł, ale także kształtowanie samodzielnych, odpowiedzialnych i empatycznych ludzi.

Zasady i granice to nie tylko narzędzia wychowawcze, ale również wyraz naszej miłości i troski o przyszłość naszych dzieci. Dlatego bądźmy konsekwentni, ale i otwarci na dialog, a efekty naszej pracy na pewno przyniosą satysfakcję i radość całej rodzinie. W końcu w wychowaniu najważniejsze jest nie tylko prowadzenie, ale zbudowanie relacji, która będzie fundamentem na całe życie.

POZYTYWNA DYSCYPLINA, CZYLI WYCHOWANIE BEZ PRZEMOCY

Co to jest pozytywna dyscyplina?

            Jest to podejście wychowawcze oparte na szacunku, empatii i zrozumieniu dla dzieci. Nie polega ono na stosowaniu kar i surowych zakazów i nakazów, lecz na budowaniu zdrowych relacji, wspieraniu rozwoju dziecka i uczeniu go odpowiedzialności.

W ramach pozytywnej dyscypliny rodzice koncentrują się na wzmacnianiu pozytywnego zachowania i komunikacji z dzieckiem. Wierzą, że dzieci chcą dobrze postępować i rozwijać się, ale czasami potrzebują wsparcia i jasnych wytycznych, aby osiągnąć sukces.

Pozytywna dyscyplina:

• ma ogromne znaczenie w procesie wychowania dziecka,
• to metoda wychowawcza, która zakłada komunikowanie się z dzieckiem w sposób stanowczy, jasny i uprzejmy jednocześnie,
• pomaga znaleźć równowagę między okazywaniem miłości i ustanawianiem granic.

Kluczowe zasady…

• Szacunek: Oznacza to słuchanie, docenianie i akceptowanie uczuć i potrzeb dziecka. Szacunek powinien być wzajemny – rodzice również oczekują szacunku ze strony dziecka.
• Zrozumienie: Rodzice starają się zrozumieć perspektywę dziecka. To pomaga im dostrzec, dlaczego dziecko może reagować w określony sposób i jakie potrzeby kierują jego zachowaniem.
• Nauka przez doświadczenie: Zamiast wymierzania kary, należy skupić się na konsekwencjach naturalnych i logicznych. Dzieci uczą się poprzez doświadczenie, jakie są skutki ich działań, co pomaga im rozwijać umiejętność podejmowania odpowiedzialnych decyzji.
• Budowanie umiejętności społecznych: Należy stawiać na naukę umiejętności społecznych, takich jak rozwiązywanie konfliktów, radzenie sobie z emocjami, współpraca. Warto wspierać dzieci w rozwoju tych umiejętności poprzez rozmowy i wspólne ćwiczenia, także w zakresie inteligencji emocjonalnej.

Dlaczego pozytywna dyscyplina jest ważna i bardzo dobra dla dzieci?

• Pomaga dzieciom poczuć, że są ważne w rodzinie i społeczności.
• Jest pełna szacunku i wymagająca. Ma cechy postępowania miękkiego (dla osoby) oraz twardego (dla problemu). Uprzejmość to wyraz szacunku dla dziecka, natomiast stanowczość, to wyraz szacunku dla siebie.
• Jest skuteczna długofalowo, ponieważ bierze pod uwagę to, co dziecko czuje i jakie podejmuje decyzje o sobie samym, aby odnosić sukcesy.
• Uczy ważnych umiejętności społecznych i życiowych, czyli szacunku, dbania o innych, rozwiązywania problemów i współpracy.
• Motywuje dzieci do odkrywania, jak bardzo są zdolne. Zachęca je do konstruktywnego używania swojej osobistej siły i autonomii.

Jak wprowadzić pozytywną dyscyplinę dla dzieci?

• Komunikacja i wyjaśnienie oczekiwań: Zamiast zakładać, że dzieci wiedzą, jak się zachować, ważne jest, aby jasno określić, jakiego zachowania oczekujemy od nich. Na przykład, zamiast powiedzieć „Bądź grzeczny”, możemy powiedzieć „Proszę mów cicho w domu, żeby nie przeszkadzać innym”.
• Skupienie na pozytywnym wzmacnianiu: Nagradzanie i wzmocnienie pozytywnego zachowania jest skutecznym narzędziem pozytywnej dyscypliny. Możemy chwalić i doceniać dziecko za jego wysiłki i osiągnięcia. Na przykład, gdy dziecko samo posprząta swoje zabawki, możemy mu powiedzieć: „Bardzo dobrze sobie poradziłeś z posprzątaniem. Jesteś bardzo odpowiedzialny/a”.
• Zwracanie uwagi na konsekwencje działań: Pozytywna dyscyplina polega na uczestnictwie dziecka w naturalnych konsekwencjach swoich działań. Na przykład, jeśli dziecko nie posprząta swojego pokoju, konsekwencją może być utrata uprzywilejowanego czasu na zabawę. To daje dziecku okazję aby w praktyce doświadczyć, jakie są skutki jego działań.
• Zapewnianie możliwości wyboru: Dzieci potrzebują poczucia autonomii. Dlatego ważne jest, aby zapewnić im alternatywy i możliwość wyboru. Na przykład, jeśli dziecko nie chce jeść warzyw, możemy dać mu wybór między różnymi rodzajami warzyw, aby czuło, że ma pewną kontrolę.

W jaki sposób nie należy dyscyplinować dzieci?

• Poniżanie i krytykowanie: Wykorzystywanie obraźliwych słów, poniżanie lub krytykowanie dziecka nie jest zgodne z pozytywną dyscypliną. Takie zachowanie ze strony rodzica może prowadzić do utrwalenia niskiego poczucia własnej wartości u dziecka i zepsuć Waszą relację.
• Kary fizyczne: Przemoc fizyczna wobec dziecka jest absolutnie niedopuszczalna. Używanie siły jako formy dyscypliny nie tylko szkodzi dziecku, ale również przekazuje mu, że przemoc jest akceptowalna w rozwiązywaniu problemów. To niszczy zaufanie i może prowadzić do poważnych szkód emocjonalnych i fizycznych u dziecka.
• Wykorzystywanie wstydu i upokorzenia: Publiczne upokarzanie dziecka, wywoływanie wstydu lub nadmierne skupianie się na jego błędach również nie jest zgodne z pozytywną dyscypliną. Tego rodzaju podejście może prowadzić do niskiego poczucia własnej wartości i utrudniać rozwój pozytywnych relacji.
• Brak spójności i konsekwencji: Brak spójności i konsekwencji w stosowaniu dyscypliny może dawać dziecku sprzeczne sygnały. Jeśli jedno zachowanie jest nagradzane, a następnym razem wywołuje ono reakcję negatywną, dziecko może mieć trudności ze zrozumieniem, jakie zachowanie jest akceptowalne, a jakie nie.

W pozytywnej dyscyplinie nie ma miejsca na kary!

Kara jest niezbyt efektywnym sposobem osiągania pozytywnych wyników wychowawczych. Działa tylko przez chwilę, bo przecież rodzice wciąż muszą szukać nowych pomysłów na kolejne kary.  Trudności nie znikają, a długofalowo kary po prostu nie działają. Dlaczego tak się dzieje? Dlatego, że skupiając się na objawie i starając się go wyeliminować poprzez karę, umyka nam przyczyna, którą w pierwszej kolejności potrzebujemy się zająć. 

Kara jest odbierana przez dziecko jako krzywda, obniża jego poczucie własnej wartości i motywację do słuchania rodziców. Zostaje strach.

Każdy z nas popełnia błędy. Bez błędów nie możemy iść do przodu, to one pozwalają nam się uczyć i robić postępy. Dlatego dajmy dzieciom prawo do błędów i nie karzmy ich, gdy je popełniają. Najlepszą metodą jest skupienie się na rozwiązaniach. Na czym polega to narzędzie? Na wspólnym omówieniu z dzieckiem trudnej sytuacji, bez emocji, wtedy, gdy obie strony są na to gotowe, i na poszukaniu rozwiązania, które w przyszłości pomoże uniknąć niewłaściwego zachowania.

Możesz zadać pytanie: „Jaki masz plan na poprawienie tej oceny?”, „Od czego zaczniesz sprzątanie pokoju?”, „Co trzeba założyć, aby ci było ciepło na dworze?”.

Musimy pamiętać, że każde dziecko bez względu na to, czy ma lat pięć, czy trzynaście, ma duże trudności z samoregulacją, czyli panowaniem nad emocjami. Kora czołowa, odpowiedzialna za racjonalne myślenie i regulację emocji, jest w ciągłej przebudowie, a całkowitą dojrzałość osiąga około dwudziestego piątego roku życia każdego człowieka. Dlatego tak ważne w tej kwestii są wsparcie rodzica i stopniowa nauka samoregulacji.

Drodzy rodzice…

Najlepiej jest zacząć od rozmowy z dzieckiem w momencie, gdy macie na to przestrzeń i jesteście spokojni. Warto zapytać, w jaki sposób możemy sobie radzić ze złością, co nam pomaga rozładować emocje. Mogą tu padać różne odpowiedzi, np. przytulanie misia, tupanie nogami, skakanie jak żabka, wykrzyczenie złości, głębokie oddechy, liczenie do dziesięciu. Można zapisać na kartce wszystko, co powie dziecko. Następnie narysujcie wspólnie duże koło i podzielcie je na kawałki, jakby to była pizza. Możecie zacząć od czterech części. Poproście dziecko, aby wybrało cztery pomysły na radzenie sobie ze złością, które według niego są najlepsze lub najbardziej mu się podobają. Wpisz po jednym w każdą część koła i następnie powieś je w widocznym miejscu w domu. Następnym razem, gdy twoje dziecko wpadnie złość, powiedz: „Widzę, że coś cię bardzo rozzłościło, może podejdziemy do twojego koła złości i wybierzesz, co ci teraz pomoże się uspokoić?”, albo: „Widzę, że jesteś zdenerwowana, chciałabyś teraz pójść do swojego miejsca uspokojenia, czy chcesz skorzystać z koła złości?” (w tym przypadku dodatkowo stosujesz ograniczony wybór). W ten sposób uczysz dziecko, że złość to coś normalnego, bardzo ważna w naszym życiu emocja, z którą możemy sobie poradzić różnymi sposobami. I pamiętaj – złość nie jest zła, jest nam bardzo potrzebna, tylko musimy się nauczyć złościć tak, żeby nie krzywdzić siebie i innych.

Co jest jeszcze ważne?

• Rodzicu, Twoja konsekwencja, wynikająca z rozumienia tego, co robisz i dlaczego. W ten sposób będzie Ci łatwiej trzymać się wyznaczonego celu. To bywa trudne, ponieważ dotychczasowe zachowania mogły być zdecydowanie inne, te utarte, wieloletnie schematy mogą być tak silne, jak wieloletnie koleiny na jezdni – łatwo w nie wpaść i po prostu jechać do przodu, prawie bez kontroli. Zatem początki będą wymagające, szczególnie na poziomie uważności, pamięci o tym nowym, co chcesz wprowadzić.
• Druga sprawa – dzieciaki na początku mogą być bardzo sceptycznie nastawione na Wasz pomysł.

Mimo, że te zmiany docelowo są dla nich dobre, mogą Ci zwyczajnie nie ufać, przekraczać granice, sprawdzać Cię, w jakim stopniu te nowe zasady mają szansę zaistnieć na dłużej (na zawsze?), a nie tylko pod wpływem chwili, postanowień noworocznych itd. W związku z tym możesz spodziewać się REGRESU zachowania dziecka. Potraktuj to jako naturalne zjawisko, powiem więcej, potrzebne zjawisko, ponieważ może być odbiciem pewnej prawdy, czyli tego, że Twoje dziecko doświadczało Ciebie raczej jako rodzica niekonsekwentnego, rodzica, który „nie mówi serio”, „który tak tylko gada”. To wystawienie Ciebie na próbę wbrew pozorom może Ci pomóc w tym, by uczyć się konsekwencji, tyle że tym razem popartej zdobywaniem wiedzy, świadomością, uważnością, a nie decyzji podejmowanych pod wpływem chwili, np. dając dziecku karę we wściekłości, a za chwilę zmieniając zdanie.

SYMPTOMY DZIECKA KRZYWDZONEGO 

Według definicji WHO przemocą jest „Celowe użycie siły fizycznej lub władzy, sformułowane jako groźba lub rzeczywiście użyte, skierowane przeciwko samemu sobie, innej osobie, grupie lub społeczności, które prowadzi do wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania obrażeń cielesnych, śmierci, szkód psychologicznych, wad rozwoju lub braku elementów niezbędnych do normalnego życia i zdrowia.”

            Natomiast Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie mówi określa przemoc w rodzinie jako “jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób (…), w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.” (Dz.U.2024.1673 t.j.)

Z krzywdzeniem dziecka (przemocą) mamy do czynienia, gdy wystąpi w relacji pomiędzy:

• dzieckiem a dorosłym
• dzieckiem a innym dzieckiem,
• jeżeli te osoby ze względu na różnicę wieku, bądź stopień rozwoju pozostają w relacji opieki, zależności, władzy,
• sytuacja jednorazowa, wielorazowa, intencjonalna,

CZYNNIKI RYZYKA KRZYWDZENIA DZIECKA

Czynniki związane z osobą dziecka:

• dziecko niepełnosprawne fizycznie lub umysłowo;
• dziecko przewlekle chore somatycznie;
• specyficzne cechy zachowania dziecka (nadpobudliwość, trudności z jedzeniem,
• trudności ze snem, moczenie, zanieczyszczanie się);
• nawykowy szacunek dziecka do osób dorosłych;
• naturalne potrzeby dziecka (bliskości, ciepła, akceptacji, uwagi, troski…);
• naturalna seksualność dziecka;
• wiek dziecka i naturalna ciekawość poznawcza;
• brak wiedzy i możliwości obiektywnej oceny zachowań osób dorosłych;
• dziecko przedwcześnie urodzone i/lub z niską masą urodzeniową;
• dzieci z ciąży mnogiej;
• dziecko odseparowane od matki tuż po urodzeniu;
• dziecko urodzone po upływie mniej niż 18 miesięcy od ostatniego porodu;
• dziecko urodzone po śmierci poprzedniego dziecka

Czynniki wynikające ze struktury i funkcjonowania rodziny:

• sytuacje kryzysowe w rodzinie (naturalne i losowe);
• głębokie konflikty małżeńskie lub rodzinne;
• klimat agresji;
• zaburzenia więzi uczuciowej i seksualnej;
• choroba psychiczna lub zaburzenia emocjonalne w rodzinie;
• zakłócenia w komunikacji wewnątrzrodzinnej;
• zakłócenia w zakresie ról pełnionych przez poszczególnych członków rodziny;
• posiadanie dzieci z różnych związków;

• posiadanie dzieci przysposobionych;
• znaczna różnica wieku między rodzicami/opiekunami dziecka;
• niekorzystna sytuacja ekonomiczno-bytowa;
• wielodzietność;
• związki nieformalne;
• związki mieszane etnicznie i kulturowo;
• samotne rodzicielstwo;

Czynniki wynikające z cech rodzica:

• uzależnienia;
• upośledzenie;
• problemy emocjonalne, choroba psychiczna;
• doświadczenie krzywdzenia w rodzinie generacyjnej;
• brak satysfakcji w obecnym związku;
• uzależnienia;
• upośledzenie;
• problemy emocjonalne, choroba psychiczna;
• doświadczenie krzywdzenia w rodzinie generacyjnej;
• brak satysfakcji w obecnym związku;
• niewystarczające umiejętności rodzicielskie;
• wcześniejsze nieudane związki;
• wyłączenie się psychiczne i/lub fizyczne rodzica niekrzywdzącego;
• wiek;
• brak akceptacji ciąży;
• rozczarowanie związane z płcią dziecka

Mapa krzywdzenia dziecka

Krzywdzenie dziecka to każde działanie, które powoduje cierpienie, zaburza rozwój, włącza dziecko w aktywność nieadekwatną do etapu rozwoju. To również zaniechanie działania skutkujące narażeniem dziecka na niebezpieczeństwo.

Z krzywdzeniem dziecka (przemocą) mamy do czynienia, gdy wystąpi w relacji pomiędzy:

• dzieckiem a dorosłym
• dzieckiem a innym dzieckiem,
• jeżeli te osoby ze względu na różnicę wieku, bądź stopień rozwoju pozostają w relacji opieki, zależności, władzy, sytuacja jednorazowa, wielorazowa, intencjonalna

Rodzaje przemocy wobec dziecka:

• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• wykorzystywanie seksualne;

PRZEMOC FIZYCZNA

Polega na naruszeniu nietykalności cielesnej lub niesie takie ryzyko.

Przykłady: popychanie, odpychanie, obezwładnianie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, gaszenie papierosów na ciele, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką i pięściami, bicie przedmiotami, ciskanie w kogoś przedmiotami, parzenie, polewanie substancjami żrącymi, szarpanie np. za włosy lub uszy, użycie broni, porzucanie w niebezpiecznej okolicy, nieudzielanie koniecznej pomocy, itp.

PRZEMOC PSYCHICZNA/EMOCJONALNA

Polega na wywieraniu presji na osobę w celu sprawowaniu nad nią kontroli i podporządkowania jej swojej woli. Jej istotą jest naruszenie godności osobistej. Stanowi podstawę wszelkich innych form przemocy i zazwyczaj z nimi współwystępuje.

„Powtarzający się wzorzec zachowań osoby opiekującej się dzieckiem lub skrajnie drastyczne wydarzenia powodujące u dziecka poczucie bycia nic nie wartym, niechcianym, złym, odtrąconym, zależnym od zaspokojenia potrzeb innych osób” (APSAC).

Przykładem mogą być:

wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów i planów, karanie przez odmowę uczuć, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna poprzez kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami, domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, uniemożliwianie schronienia, degradacja werbalna czyli wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb i wulgaryzmów, straszenie zastosowaniem siły.

Przykładem mogą być: wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów i planów, karanie przez odmowę uczuć, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna poprzez kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami, domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, uniemożliwianie schronienia, degradacja werbalna czyli wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb i wulgaryzmów, straszenie zastosowaniem siły.

Wyróżnia się 6 form przemocy psychicznej:

• wrogie odrzucanie lub poniżanie;
• zastraszanie;
• wyzyskiwanie i przekupywanie;
• odmowa reakcji emocjonalnych;
• izolowanie;
• zaniedbywanie rozwoju umysłowego, nauki, zdrowia, opieki medycznej.

PRZEMOC SEKSUALNA

Dotyczy sfery seksualnej, jej celem jest poniżenie drugiej osoby, odebranie jej godności, polega na naruszeniu intymności. Jej istotą jest zmuszanie osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli, kontynuowaniu aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek zaistniałych warunków obawia się odmówić. Występuje wówczas przymus jako na bezpośrednie użycie siły lub emocjonalny szantaż, groźba lub emocjonalny szantaż, groźba lub podstęp by osobę skłonić do preferowanego zachowania.

Przemoc seksualna to włączanie dziecka w każdą aktywność seksualną przez osobę dorosłą, której nie jest ono w stanie w pełni zrozumieć i/lub na którą nie jest dojrzałe rozwojowo i nie może zgodzić się w ważny prawnie sposób.

Przykładem mogą być:

gwałt, molestowanie seksualne, wymuszanie pożycia, obmacywanie, dotykanie intymnych części ciała, zmuszanie do niechcianych praktyk seksualnych, nieliczenie się z życzeniami partnerki/partnera, komentowanie szczegółów anatomicznych, ocenianie sprawności seksualnej, wyglądu, uwagi i żarty o charakterze seksualnym, przymuszanie do oglądania treści charakterze seksualnym bądź pornograficznym, oglądanie treści o charakterze erotycznym/seksualnym w obecności dzieci  itp.;

KRZYWDZĄCE ZACHOWANIE SEKSUALNE WOBEC DZIECI

Z kontaktem fizycznym:

• dotykanie genitaliów dziecka (Penisa, jąder, sromu, piersi lub odbytu) w celu doznania seksualnej przyjemności lub z innego powodu niezwiązanego ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem,
• zmuszanie dziecka do dotykania genitaliów innej osoby lub do seksualnych „zabaw”,
• zmuszanie dziecka do masturbacji,
• penetracja – umieszczanie przedmiotów lub części ciała (np. Palców, języka czy penisa) w sromie, pochwie, ustach lub odbycie.

Bez kontaktu fizycznego

• pokazywanie dziecku materiałów pornograficznych,
• pokazywanie dziecku genitaliów swoich lub innej osoby,
• obnażanie dziecka niezwiązane ze sprawowaniem nad nim opieki,
• fotografowanie dziecka w seksualnych pozach,
• zachęcanie dziecka do obserwowania lub słuchania aktów seksualnych – w rzeczywistości albo odtwarzanych (np. z DVD, z internetu),
• prowadzenie z dzieckiem rozmów o treści erotycznej wykraczających poza edukację seksualną.

ZANIEDBYWANIE

Zaniedbywanie to skrajne nie zaspokajanie podstawowych potrzeb materialnych i emocjonalnych dziecka przez rodzina. Nie zapewnianie mu odpowiedniego bezpieczeństwa, opieki medycznej czy schronienia.

            Dotyczy naruszenia obowiązku opieki ze strony najbliższych. Jego istotą jest niezaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych człowieka. Odnosi się do dzieci, osób starszych czy niepełnosprawnych lub chorych, których stan wymaga opieki ze strony domowników.

            Charakterystyczne dla niej jest: Znany „sprawca” – zazwyczaj jest to prawny opiekun dziecka, czasem osoba wykonująca obowiązki w ramach instytucji (np. lekarz, nauczyciel), Intencja – nie zawsze jest to świadome działanie na szkodę dziecka, czasem wynika z niewiedzy, braku wyobraźni, braku umiejętności czy możliwości.

Trwałe lub incydentalne działanie/zdarzenia działające na niekorzyść dziecka. Różnorodne skutki fizyczne jak i psychiczne mające wpływ na rozwój krzywdzonego dziecka.

Przykładem mogą być:

 na braku zainteresowania potrzebami dziecka, świadomym ich ignorowaniu, pozbawianiu środków na utrzymanie, pozbawianie jedzenia, ubrania, schronienia, braku pomocy w chorobie, nie udzielenie pomocy, uniemożliwianie dostępu do miejsc zaspokojenia podstawowych potrzeb: mieszkania, kuchni, łazienki, łóżka, itp.

Przykładem mogą być:

• Zaniedbanie fizyczne: brak zapewnienia dziecku odpowiedniego pożywienia, ubrań, opieki medycznej, bezpiecznego miejsca do życia lub pilnowania higieny.
• Zaniedbanie emocjonalne:ignorowanie potrzeb emocjonalnych dziecka, brak wsparcia emocjonalnego, brak ciepła, miłości, zaniedbanie uczuć dziecka, stawianie go w sytuacjach, gdy musi podejmować obciążenie psychiczne ponad swój wiek i możliwości.
• Zaniedbanie edukacyjne:brak zapewnienia odpowiedniej edukacji, pomocy w nauce, niezapewnienie odpowiedniej stymulacji poznawczej, nierealizowanie wskazanych w opiniach/orzeczeniach badań lub zajęć specjalistycznych, to brak wsparcia w rozwoju umiejętności intelektualnych.

• Zaniedbanie medyczne: odmowa dostępu do opieki zdrowotnej, unikanie leczenia chorób lub dolegliwości dziecka, zaniechanie profilaktyki.
• Zaniedbanie nadzoru: brak nadzoru nad dzieckiem w sposób, co prowadzi do narażenia go na niebezpieczeństwo, np. pozostawienie dziecka bez opieki przez długi czas.
• Zaniedbanie bezpieczeństwa emocjonalnego: tworzenie niebezpiecznego środowiska domowego poprzez przemoc, brak bezpieczeństwa fizycznego lub emocjonalnego.

Symptomy krzywdzenia dzieci

Jednym z pierwszych sygnałów, które mogą świadczyć o tym, że dziecko doświadcza przemocy, są nagłe i drastyczne zmiany w jego zachowaniu. Dzieci, które dotąd były radosne, otwarte i pełne energii, mogą nagle stać się wycofane, lękliwe lub wręcz przeciwnie – nadmiernie agresywne.

KAŻDA NAGŁA ZMIANA ZACHOWANIA!!!

 Często pojawia się także:

• Trudność z koncentracją: dzieci doświadczające przemocy mogą mieć trudności ze skupieniem się na lekcjach, co prowadzi do pogorszenia wyników w nauce.
• Brak zainteresowania dotychczasowymi pasjami: jeśli dziecko przestaje interesować się swoimi ulubionymi zajęciami lub hobby, może to być znak, że zmaga się z czymś poważnym.
• Wahania emocjonalne: niespodziewane wybuchy złości, płaczu lub nadmierna wesołość mogą być sposobem radzenia sobie z przeżywaną traumą.
• Izolowanie się: dziecko może unikać rówieśników, wycofywać się z kontaktów społecznych lub bać się nawiązywania nowych relacji.

Problemy szkolne

• nie chce chodzić do szkoły, wagary, częste nieobecności,
• unikanie zajęć wychowania fizycznego,
• problemy w relacjach rówieśniczych,
• wycofanie się z wcześniejszych zainteresowań, aktywności poznawczych,
• pozostawanie po zajęciach w szkole,

Symptomy wykorzystania seksualnego

Erotyzacja zachowań dziecka

• Prowokacyjne i uwodzicielskie zachowania seksualne dziecka w stosunku do osób z otoczenia.
• Przejawia dziwne bądź niezwykłe dla swojego wieku zachowania seksualne (np. jest nadmiernie rozbudzone, dużo mówi o seksie).
• Nasilona masturbacja nieadekwatna do sytuacji.
• Erotyczna twórczość dziecka.
• Agresja seksualna wobec innych dzieci.
• Angażowanie rówieśników i młodszych dzieci w nieadekwatną do wieku aktywność seksualną

Problemy medyczne oraz dolegliwości psychosomatyczne

• Dziecko skarży się na dolegliwości fizyczne, które nie mają medycznego potwierdzenia np. ból brzucha, nudności, wymioty, zaburzenia miesiączkowania,
• Przejawia dolegliwości mogące wskazywać na wykorzystywanie, np. ból w okolicach genitaliów czy odbytu, zmiany skórne,
• Objawy nerwicowe np. moczenie nocne, zanieczyszczenie się kałem, zaburzenia snu, koszmary nocne,
• Jest w ciąży lub jest chore wenerycznie,

Zachowania autodestrukcyjne

• Samookaleczenia
• Próby samobójcze
• Zaburzenia łaknienia (bulimia, anoreksja)
• Uzależnienia (alkohol, narkotyki)
• Prostytucja dziecięca
• Ucieka z domu,

Symptomy stosowania  wobec dziecka przemocy fizycznej

Dziecko:

• ma widoczne obrażenia ciała: sińce, obrzęki, otarcia naskórka, krwawe pręgi, obrzęki dłoni, stóp, nietypowe ślady po oparzeniach, rany cięte, kłute szczególnie w okolicach innych niż dłonie i stopy, blizny na ciele, trwałe ubytki włosów, częste złamania, zwiększona wrażliwość na dotyk, widoczne trudności w chodzeniu, siadaniu, ospałość, apatia, ssanie palca, obgryzanie paznokci, skarżenie się na częste bóle głowy, brzucha, których pochodzenie trudno jest wyjaśnić. Podawane przez dziecko wyjaśnień dotyczących siniaków nie są spójne z charakterem obrażeń,
• boi się rodzica lub opiekuna,
• reakcje regresyjne np.: brak kontroli fizjologicznej (brudzenie bielizny, moczenie się, torsje), podkradanie rzeczy innym
• Objawy emocjonalne stosowania przemocy wobec dzieci
  • W wypadku dziecka krzywdzonego istnieje kilka objawów dość charakterystycznych. Mogą one się ujawniać w sposób skrajny lub rozwijać stopniowo w zależności od wrodzonej reaktywności i emocjonalności dziecka. Dlatego jedne dzieci na przemoc reagują wzmożeniem agresji, nieposłuszeństwem, nadpobudliwością, a inne zwiększoną bojaźliwością, wycofywaniem się i apatią.

Symptomy stosowania wobec dziecka przemocy psychicznej/emocjonalnej

Dziecko:

• zachowuje się w sposób nieadekwatny do wieku (w sposób zbyt dorosły lub zbyt infantylny),
• wykazuje zaburzenia jedzenia (nie dojada, nadmiernie się objada, wymiotuje),
• jest opóźnione w rozwoju fizycznym bądź emocjonalnym,
• moczy się, bądź zanieczyszcza kałem,
• samookalecza się,
• ma problemy ze snem, nocne koszmary, boi się chodzić spać
• Następuje wzrost napięcia emocjonalnego – wzrost lęku i niepokoju, brak żywej reakcji np.: przy okazji bolesnego skaleczenia podkreśla się, że u dzieci ofiar przemocy często brak jest reakcji w sytuacjach, które u innych dzieci wywołują płacz, ciche popłakiwanie w ukryciu, niska samoocena, poczucie odrzucenia, skłonność do izolacji, chroniczny smutek, depresja, zmienność nastroju, wzrost natręctw, tików, przyruchów,

Symptomy zaniedbania dziecka

Dziecko:

• często jest nieobecne w szkole lub przedszkolu,
• kradnie jedzenie bądź pieniądze kolegom, żebrze,
• nie otrzymuje koniecznej opieki medycznej: szczepień, okularów itp.,
• jest często brudne, nieprzyjemnie pachnie,
• często jest ubrane nieodpowiednio do pogody,
• pije alkohol lub zażywa narkotyki,
• mówi, że w domu nie ma osoby, która mogłaby się nim zająć,
• popełnia czyny niezgodne z prawem np. akty wandalizmu, kradzieże,

ZABURZENIA PERCEPCJI WZROKOWEJ

Co to jest percepcja wzrokowa?

Percepcja wzrokowa, nazwana również spostrzeganiem wzrokowym, to zdolność do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych oraz ich interpretowania w odniesieniu do poprzednich doświadczeń. Jest to umiejętność skupiania wzroku, spostrzegania barwy i kształtu czy wyodrębniania elementów z tła. Percepcja wzrokowa nie jest zatem samą zdolnością widzenia (nie dotyczy wad wzroku), ale przetwarzaniem przez mózg tego, co jest widziane (interpretacja bodźców wzrokowych zachodzi w mózgu, nie na siatkówce). Innymi słowy na siatkówce powstaje wrażenie wzrokowe, ale rozpoznanie i interpretację tego, co się widzi dokonuje mózg. Warunkiem prawidłowego rozpoznawania bodźców jest sprawny analizator wzrokowy, w skład którego wchodzą: receptor (oko), droga doprowadzająca (nerw wzrokowy) oraz potyliczna część mózgu (stanowi centralne ognisko analizatora wzrokowego).

ANALIZA I SYNTEZA WZROKOWA:

• Analiza – podział obrazu na części
• Synteza – złożenie obrazu z części

PAMIĘĆ WZROKOWA – zdolność do rejestrowania, przechowywania i odtwarzania obrazów oraz różnych informacji; inaczej zdolność do utrwalania oraz przypominania informacji widzianych.

SPOSTRZEGAWCZOŚĆ – zdolność do dostrzegania szczegółów i różnicowania ich pod względem ważności. Jest to umiejętność wyodrębniania elementów z całości. Ważny jest czas wykonywania tej czynności.

KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA – zdolność do harmonizowania ruchów gałek ocznych z ruchami całego ciała lub którejś z jego części. W przypadku pisania ważne jest powiązanie oko-ręka.

SPRAWNOŚĆ GRAFOMOTORYCZNA – sprawność ruchowa rąk dotycząca czynności graficznych (pisanie, rysowanie).

Funkcja wzrokowa obejmuje: analizę wzrokową, syntezę wzrokową, spostrzegawczość, pamięć wzrokową oraz koordynację wzrokowo – ruchową.

Objawy mogące wskazywać na zaburzenia wzrokowe.

Przejawiające się w funkcjonowaniu motorycznym:

• zaburzona koordynacja wzrokowo – ruchowa,
• opóźniony rozwój motoryczny,
• trudności w samoobsłudze,
• słaba precyzja rąk, trudności  z czynnościami manualnymi,
• unikanie gier i zabaw ruchowych,
• szybka męczliwość podczas prac manualnych,
• pogarszająca się czytelność pisma w trakcie pojedynczego aktu graficznego,
• obniżony poziom rysunku i innych prac plastycznych,
• wodzeniem nosem po książce lub zeszycie w trakcie czytania i pisania,
• unikanie czynności ruchowych, manualnych wymagających angażowania funkcji wzrokowych:
  • przechylaniem głowy lub całego ciała w jedną stronę lub /i przekręcanie kartki, książki podczas rysowania, czytania i pisania,
  • częste potykanie się i nieumyślne wpadanie na różne sprzęty,
  • występowanie opóźnionej reakcji na bodźce wzrokowe,
  • trudności w śledzeniu ruchomych obiektów.

Przejawiające się w funkcjonowaniu poznawczym:

• mylenie kolejności np. podczas liczenia, szeregowania,
• trudności w śledzeniu tekstu podczas pisania, czytania,
• pomijania wyrazów, liter, mylenie liter, gubienie miejsca w wersie podczas czytania, co w znacznym stopniu przekłada się na płynność i tempo czytania oraz rozumienie tekstu,
• częste wracanie wzrokiem do przeczytanego przed chwilą fragmentu/ słowa,
• trudności z zapamiętaniem przeczytanego tekstu,
• pisanie liter, cyfr lub innych znaków graficznych z lustrzanym odbiciem,
• krótki czas utrzymania uwagi, unikanie aktywności wymagających dłuższej
• koncentracji wzrokowej,
• obniżona pamięć wzrokowa,
• popełnianie błędów podczas przepisywania z tablicy, książki,
• senność podczas czytania,
• mylenie prawej i lewej strony,
• trudności w rozpoznawaniu kształtów,
• trudności z wyodrębnieniem elementów z tła,
• obniżona percepcja wzrokowa, trudności w odwzorowaniu prostych figur,
• zmienianie odległości trzymanego tekstu podczas czytania,
• podczas czytania tekst zamazuje się, dwoi, litery „ przeskakują”, postrzeganie różnych odcieni czerni druku, który w rzeczywistości ma jednolitą barwę,
• częste mruganie, pocieranie oczu, bóle głowy podczas lub zaraz po wysiłku wzrokowym,
• nadwrażliwość wzrokowa na światło.

Diagnoza i obserwacja przedszkolna

Poznawanie dziecka – jego potrzeb, możliwości, zainteresowań, jest istotnym kierunkiem w pracy nauczyciela, warunkuje właściwe podejście do planowania i prowadzenia pracy pedagogicznej. Dlatego do zadań nauczycieli przedszkoli – w stosunku do wszystkich dzieci uczęszczających do przedszkola – należy prowadzenie obserwacji pedagogicznych, mających na celu rozpoznanie i określenie poziomu rozwoju dzieci w poszczególnych sferach, a także dokumentowanie tych obserwacji. Dla dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole, przeprowadzana jest diagnoza dojrzałości/gotowości szkolnej. Celem tej diagnozy, jak wynika z dokumentów programowych jest, obok gromadzenia informacji, wspieranie dzieci napotykających trudności, poprzez opracowanie indywidualnego programu wspomagania i korygowania rozwoju dziecka, który będzie realizowany w roku poprzedzającym rozpoczęcie nauki w szkole podstawowej. Właściwe działanie nauczyciela, po dokonaniu diagnozy, oznacza przede wszystkim dobór odpowiedniej strategii wychowawczej i systematyczną pracę z dzieckiem. Warto nadmienić, iż odpowiednie wsparcie w postaci zindywidualizowanej pracy nauczycieli, otrzymują zarówno dzieci mające trudności, jak i przejawiające określone predyspozycje umiejętności, zdolności.

OBSERWACJA PEDAGOGICZNA DZIECI 3,4,5 – LETNICH:

1. Obserwację pedagogiczną prowadzą nauczyciele pracujący z grupą dzieci 3,4,5 – letnich.
2. Dokumentację obserwacji prowadzi się z wykorzystaniem arkuszy obserwacyjnych opracowanych przez nauczycielki.
3. Obserwację prowadzi się z zachowaniem następujących terminów:

– obserwacja wstępna prowadzona jest do końca października, a analiza wyników obserwacji – do 15 października,

– obserwacja końcowa prowadzona jest do 15 maja, a analiza wyników – do końca maja.

Celem diagnozy przedszkolnej jest:

• gromadzenie informacji o dziecku,
• rozpoznanie poziomu rozwoju fizycznego, umysłowego, społeczno-emocjonalnego dziecka,
• określenie, czy dziecko jest gotowe do rozpoczęcia nauki w szkole i do pełnienia roli ucznia,
• ukierunkowanie działań pedagogicznych nauczyciela na wyrównywanie szans edukacyjnych dziecka i wspieranie jego rozwoju,
• poinformowanie rodziców o stanie gotowości ich dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole,
• udzielanie pomocy rodzicom w podejmowaniu działań wspierających rozwój ich dziecka,
• pomoc specjalistom poradni psychologiczno-pedagogicznych w dokonywaniu pogłębionej diagnozy dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Metody i techniki diagnozowania:

• Obserwacja dziecka w grupie w czasie zabaw dowolnych, zabaw inicjowanych przez nauczyciela, zajęć dydaktycznych, zajęć ruchowych, wycieczek i spacerów, uroczystości, prac użytecznych,
• techniki eksperymentalne polegające na prowokowaniu (wywoływaniu) interesujących nas zachowań, czynności i umiejętności oraz na rejestrowaniu poziomu ich wykonania,
• analiza wytworów działalności dziecka,
• kierowana rozmowa z rodzicami,
• badania przeprowadzane za pomocą narzędzia diagnostycznego, w postaci gotowych kart oraz arkuszy diagnostycznych opracowanych przez nauczycielki przedszkola,
• analiza dokumentów z poradni specjalistycznych (Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna i inne).

ETAPY PROWADZENIA DIAGNOZY DOJRZAŁOŚCI/GOTOWOŚCI SZKOLNEJ

W MIEJSKIM PRZEDSZKOLU NR 5 W PŁOCKU

ETAP 1. Gromadzenie informacji (wrzesień – październik)

Nauczyciele od początku roku szkolnego zbierają informacje na temat dziecka od rodziców w czasie rozmów indywidualnych lub poprzez przygotowane arkusze informacji o dziecku, które wypełniają rodzice. Gromadzą dokumentację z poradni specjalistycznych, jeśli dziecko było objęte ich opieką. Głównie jednak przeprowadzają obserwacje pedagogiczne. Nauczyciele obserwują dzieci w czasie całego pobytu w przedszkolu. Podczas zajęć z całą grupą, zabaw, czynności samoobsługowych itp., gromadząc w ten sposób informacje o dziecku. Planując pracę wychowawczo-dydaktyczną, uwzględniają w niej zadania umożliwiające dokonanie obserwacji najistotniejszych umiejętności dziecka. Wyniki i wnioski z obserwacji notują w arkuszach diagnostycznych.

Etap 2. Objęcie dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną (październik)

Jeszcze w trakcie trwania diagnozy wstępnej, nauczyciele po rozpoznaniu predyspozycji i problemów dziecka rozpoczynają udzielanie mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w trakcie bieżącej pracy i informują o tym dyrektora. Nauczyciele wraz zespołem ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej decyduje o tym, czy taka pomoc dziecku jest wystarczająca, czy jednak wymaga ono pomocy fachowców w formie zajęć specjalistycznych.

Etap 3. Podsumowanie wstępnej obserwacji/ diagnozy, rozmowa z rodzicami (październik)

Po przeprowadzeniu wstępnej obserwacji/diagnozy podsumowuje się jej wyniki i planuje pracę wychowawczo-dydaktyczną w sposób zindywidualizowany, dostosowany do potrzeb i możliwości każdego dziecka. Rodzice podczas rozmów indywidualnych są zapoznawani z wynikami diagnozy wstępnej i otrzymują informacje zawierające zakres udzielanej pomocy. Po podsumowaniu diagnozy wstępnej udziela się dziecku niezbędnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej i prowadzi, w zależności od wyników, terapeutyczną w obszarach, w których zaobserwowano trudności, albo rozwija się indywidualne zdolności i szczególne predyspozycje zauważone u dzieci.

Etap 4. Zwrócenie się do poradni psychologiczno-pedagogicznej (opcjonalnie)

Jeśli pomoc psychologiczno-pedagogiczna nie przynosi oczekiwanych efektów, wychowawca grupy zwraca się do rodziców, którzy występują z wnioskiem o przeprowadzenie diagnozy  i wskazanie sposobu rozwiązania problemu do poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Etap 5. Powtórna diagnoza pedagogiczna (marzec)

W marcu nauczyciele dzieci odbywających roczne przygotowanie przedszkolne oraz tych dzieci, których rodzice chcą zapisać do szkoły rok wcześniej, przygotowują diagnozę dojrzałości/gotowości szkolnej na podstawie bieżących i dotychczas prowadzonych obserwacji oraz badań.

Etap 6. Sporządzenie informacji o gotowości do podjęcia nauki w szkole podstawowej (kwiecień)

Na podstawie przeprowadzonej diagnozy nauczyciele sporządzają i wydają do końca kwietnia informację o gotowości szkolnej na druku MEiN-I/82.

Etap 7. Przekazanie informacji rodzicom (kwiecień)

Przed przekazaniem rodzicom informacji o gotowości szkolnej należy sporządzić jej kopię. Oryginał informacji otrzymują rodzice, a kopia podpisana przez rodzica z datą otrzymania zostaje w przedszkolu.

Warsztaty umiejętności rodzicielskich z dnia 17.11.2024

Zachęcamy do zapoznania się z materiałami z warsztatów umiejętności rodzicielskich pt.  „Granice i konsekwencja w wychowaniu dziecka”

Granice i kary

ZAJĘCIA O CHARAKTERZE TERAPEUTYCZNYM Z WYKORZYSTANIEM METODY TERAPII RĘKI

Terapia ręki skierowana jest  przede wszystkim do dzieci, lecz także osób dorosłych, które utraciły sprawność, jest m.in.: poprawa koordynacji wzrokowo-ruchowej, stabilizacja mięśni ręki i obręczy barkowej, a także zwiększenie zdolności manipulacyjnych dłoni. Może ona stanowić jeden z elementów terapii SI. Jakie są wskazania do terapii ręki?

Terapia ręki – wskazania   

Wskazaniem do terapii ręki, zarówno dla dzieci, jak i dla osób dorosłych, są sytuacje, podczas których występują: 

• trudności w planowaniu ruchowym, 
• problemy z koordynacją pracy obu rąk, 
• problemy z nauką samoobsługi, jak ubieranie się, zapinanie guzików, 
• nieadekwatne dostosowanie siły i szybkości ruchów do wykonywanej czynności,  
• zaburzenia sprawności grafomotorycznej  – dziecko nie lubi lub nie umie wycinać, rysować, malować, ma niedokładne i niestaranne pismo, każda nowa forma zajęć z wykorzystaniem umiejętności rąk nie sprawia dziecku przyjemności,  
• trudności w trzymaniu kredek czy ołówka, przedmioty wypadają z dłoni lub przebijają kartkę pod ich naciskiem, 
• trudności z koncentracją, 
• nieprawidłowa postawa ciała, 
• niechęć do dotykania różnych faktur, 
• zaburzenia koordynacji oko–ręka, 
• zbyt wolne lub zbyt szybkie tempo wykonywania różnych czynności manualnych, co prowadzi do niestaranności, 
• zaburzenia napięcia mięśniowego w obrębie obręczy barkowej lub całego ciała (wzmożone bądź obniżone napięcie mięśniowe). 

Terapia ręki – przebieg 

Jej przebieg jest uzależniony od wieku i umiejętności, a także od możliwości pacjenta. Zawsze powinien rozpocząć się od diagnozy, znalezienia przyczyny i opracowania celów oraz metod współpracy.  

Jeśli pacjentem jest dziecko, terapia ręki, jak i pomoce używane do niej, muszą być dla dziecka interesujące, najlepiej wplecione w zabawę i dające dużą motywacje i satysfakcję. Wówczas efekty będą najszybsze, a dziecko chętnie będzie brało udział w zajęciach i zadaniach domowych. To ważny aspekt, ponieważ taka terapia to często długotrwały proces, a dziecko musi być w nią mocno zaangażowane.